Wederopbouwboerderijen in de Achterhoek gezocht

27
Do Jun

Wederopbouwboerderijen in de Achterhoek gezocht

Een nieuwe tijd! richt zich op al het erfgoed uit de wederopbouwperiode. Naast woonwijken, industrie en publieke gebouwen werden er ook nieuwe boerderijen gebouwd. De stichting Vrienden Nederlands Tegelmuseum voert een inventarisatie uit naar deze boerderijen in onder andere de Achterhoek. Wil je hierbij helpen? Lees dan vooral verder.

Verwoesting en
wederopbouw

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog en tijdens de oorlog zelf, zijn er in Nederland een groot aantal boerderijen verloren gegaan. Dit kwam in de eerste plaats door verwoestingen door de Duitsers of geallieerden tijdens gevechtshandelingen of door neergestorte vliegtuigen. Daarnaast kon het ook zijn dat het schootsveld vrijgemaakt moest worden bijvoorbeeld door Nederlandse militairen bij de Grebbelinie.

Vanwege het belang voor de voedselvoorziening, werd wederopbouw van boerderijen al tijdens de oorlog een prioriteit. Een belangrijke rol kreeg daarbij het reeds in juli 1940 ingestelde Bureau Wederopbouw Boerderijen (BWB). In de periode 1940-1964 werden door BWB ongeveer 6500 nieuwe boerderijen, zogenaamde ‘BWB-boerderijen’, gebouwd ter vervanging van de boerderijen die in de oorlog verloren waren gegaan.

Een onbekend deel van deze boerderijen (vrijwel zeker een minderheid) kreeg als gedenkteken een BWB-tegel. Deze tegel bevat het bovenlijf van de Nederlandse leeuw, maar dan zonder kroon op zijn kop en zonder pijlenbundel in zijn linker- en zonder zwaard in zijn rechtervoorpoot. Het onderlijf van de leeuw gaat schuil in een (oorlogs)vuur. Men kan zich afvragen of de leeuw ten onder gaat in de vlammen, of dat hij zich er aan ontworstelt. De tegels hebben bovenin links van de leeuw het cijfer ‘19’ en rechts één van de cijfers ’40’, ‘47’ of ‘48’, die de jaartallen aanduiden waarin de boerderijen gebouwd werden.

Wederopbouwboerderijen in de Achterhoek

In juni 2019 zijn er al bijna 600 BWB-tegels verzameld. Tot nu toe zijn er achttien in de Achterhoek gevonden. Zij zijn een klein, maar essentieel onderdeel van het bijzondere erfgoed uit de wederopbouwperiode dat onder de aandacht wordt gebracht door Een nieuwe tijd! Op de website van de Vrienden Nederlands Tegelmuseum zijn alle gevonden gevallen te vinden.

In de Achterhoek vinden we op de volgende plaatsen de wederopbouwboerderijen met een BWB-tegel:

Aalten, Romienendiek 3: BWB-tegel met 19 47

Doesburg, Grietstraat 12: BWB-tegel met 19 47

Etten, Klompendijk 19: BWB-tegel met 19 47

Gendringen, Munsterweg 2: BWB-tegel met 19 48

Harfsen, Broekstraat 12: BWB-tegel met 19 47

Harfsen, Harfsense Steeg 27: BWB-tegel met 19 48

Laren (Wippert), Buisweerdweg 10: BWB-tegel met 19 47

Mechgelen, Landfortseweg 1 (Hoeve ‘De Gasselaar’): BWB-tegel met 19 47

Mechgelen, Millingseweg 7 (hoeve ‘Keupershof’): BWB-tegel met 19 47

Mechgelen, Uilenweg 2: BWB-tegel met 19 47

Rekken, Rekkenseweg 33: BWB-tegel met 19 47

Rekken, Sappegoorsweg 2: BWB-tegel met 19 40

Toldijk, Hoogstraat 19: BWB-tegel met 19 48

Toldijk, Hoogstraat 23: BWB-tegel met 19 48

Toldijk, Hoogstraat 27: BWB-tegel met 19 47

Zutphen, Bronsbergen 7: BWB-tegel met 19 47

Zutphen, Bronsbergen 10: BWB-tegel met 19 48

Zutphen, Vliegendijk 6: BWB-tegel met 19 40

In de Achterhoek bevinden zich dus van alle drie de jaartallen die voorkomen op de tegels exemplaren. Alleen binnen de huidige gemeentegrenzen van Zutphen zijn de drie soorten al te vinden. In één Achterhoeks geval is het mogelijk geweest iets over de specifieke toedracht te vermelden het gaat om de boerderij aan de Romienendiek in Aalten: “Deze boerderij is een wederopbouw-boerderij uit 1947 onder architectuur van Willem Hebly en met de kenmerkende gedenksteen in de gevel waarop een herrijzende leeuw is afgebeeld. De oorspronkelijke boerderij stond verderop en werd in 1945 per vergissing door de Britse luchtmacht gebombardeerd”.

Help mee!

Kent u nog meer wederopbouwboerderijen in de Achterhoek, of heeft u meer informatie over de boerderijen in de bovenstaande lijst? Het zou voor de inventarisatie erg mooi zijn als er meer informatie vastgelegd kan worden over deze bijzondere boerderijen en tegels. Deze informatie wordt verzameld op de website van de Vrienden Nederlands Tegelmuseum. Neem contact met ons op voor vragen, verhalen en andere bijdragen over wederopbouwboerderijen!